Op 3 juni 2025 komt dagblad Trouw met een paginagroot artikel van de rectores magnifici van de Nederlandse universiteiten: “De academische vrijheid staat onder druk, van buiten en van binnen…”

De schitterende stuurmannen van ons academisch onderwijs en onderzoek voelen zich bedreigd en stellen:

“Op de universiteit moet alles onderzocht en besproken kunnen worden, en dat is niet meer vanzelfsprekend. [Wij] De rectoren van de Nederlandse universiteiten, geven gezamenlijk het startschot voor een brede dialoog over academische vrijheid.”

Nou dat is hoopvol zou je zeggen…

Toevallig weet ik het een en ander van de academie. Ik heb daar immers 35 jaar van mijn leven doorgebracht: begonnen als student, toen promovendus, vervolgens intermediair tussen universiteit en maatschappij, output-manager, 12 jaar docent voor eerste- en tweedejaars en 15 jaar hoofd Studium Generale, waar de academische vrijheid tot in extremo gewaarborgd zou moeten worden.

En juist daar kreeg ik een goed inkijkje in wat academische vrijheid in de praktijk precies betekent. Want iets met de mond beleiden om dat in de praktijk niet te doen, is iets dat diep in onze Nederlandse genen is verankerd. Wie daar meer van wil weten voor mijn specifieke geval kan uitgebreid terecht in mijn boeken “9/11 Complex” [het bedrog van de aanslagen] en “Tegengeluid” [het benauwde academische klimaat aan de TU Delft en haar uitrol van technologie voor de mondiale Agenda voor de mensheid].

Maar tijden kunnen veranderen, en dus was ik blij met de cris de coeur van onze Nederlandse rectoren in Trouw. Ik wilde ze graag aanmoedigen en besloot ze dus een briefje te sturen.

Op 4 juni pakte ik de academische koe direct bij de horens en liet hen het volgende weten:

Uw onderwerp: Open Brief in Trouw van de Nederlandse Rectores Magnifici over Academische Vrijheid
Geachte Rectores Magnifici van Nederland,
Wim van de Donk – Tilburg University
Hester Bijl – Universiteit Leiden
Peter-Paul Verbeek – Universiteit van Amsterdam
Theo Bastiaens – Open Universiteit
Carolien Kroeze – Wageningen University & Research
Jacquelien Scherpen – Rijksuniversiteit Groningen
Silvia Lenaerts – Technische Universiteit Eindhoven
José Sanders – Radboud Universiteit
Wilco Hazeleger – Universiteit Utrecht
Joke van Saane – Universiteit voor Humanistiek
Pamela Habibović – Universiteit Maastricht
Jantine Schuit – Erasmus Universiteit Rotterdam
Tom Veldkamp – Universiteit Twente
Tim van der Hagen – Technische Universiteit Delft
Jeroen Geurts – Vrije Universiteit Amsterdam

Met waardering las ik uw gezamenlijke oproep in Trouw van 3 juni jongstleden over het toenemende gevaar voor de academische vrijheid. Uw pleidooi voor een “brede dialoog” raakte mij persoonlijk — niet alleen vanwege het belang van het onderwerp, maar omdat ik uit eigen ervaring weet wat er gebeurt als academische vrijheid van binnenuit wordt ondermijnd.
U stelt dat universiteiten onder druk staan, van buiten én van binnen. Mijn verhaal vormt daarvan een schrijnend voorbeeld. Ik werd door één van uw collega’s, de toenmalige voorzitter, inmiddels voorzitter/rector van de TU Delft, ontslagen vanwege mijn inzet voor open debat, vrije gedachtevorming en academische dialoog binnen Studium Generale. De officiële reden was een vermeende “angstcultuur” – een beschuldiging zonder feitelijke grond, die desondanks werd gebruikt om mij op staande voet te ontslaan.

Ironisch genoeg wijzen meerdere publicaties in het onafhankelijke universiteitsblad Delta inmiddels op het tegendeel: de bestuurder die mij ontsloeg wordt zelf verantwoordelijk gehouden voor wanbeheer en een breedgedragen cultuur van angst aan de TU Delft. Zie o.a.:

Inspectie constateert wanbeheer aan TU Delft

Er wordt geregeld verwezen naar het feit dat ik een vaststellingsovereenkomst heb ondertekend. Dat klopt. Maar dit gebeurde onder grote druk en met het besef dat ik mij als individu onmogelijk kon verdedigen tegen een organisatie met, zoals letterlijk werd gezegd, “diepe zakken.” Wat zelden wordt vermeld, is dat de TU Delft deze overeenkomst zelf op meerdere punten heeft geschonden. Daarmee is het contractueel stilzwijgen dat mij werd opgelegd juridisch en moreel komen te vervallen.
Ik ben dus vrij – en voel mij moreel verplicht – om mij publiekelijk uit te spreken. Niet alleen voor persoonlijk eerherstel, maar ook om de fundamentele waarden van de academie te verdedigen. Uit mijn documentatie blijkt overtuigend dat mijn ontslag niet ging over omgangsvormen, maar over inhoud: het tolereren van kritisch geluid en het stimuleren van vrij denken. Precies wat u in uw oproep als onmisbaar bestempelt.

U schrijft: “De universiteit moet een plek blijven waar alles onderzocht, onderwezen en besproken kan worden.” Ik onderschrijf dat voluit. Maar mijn ervaring laat zien dat die ruimte, in elk geval binnen TU Delft, doelbewust is ingeperkt. Mijn boek Tegengeluid en het ontslagdossier (bijgevoegd) maken dit duidelijk. Juist omdat ik het gesprek aanging over onderwerpen die als ongemakkelijk werden ervaren, werd ik uit de academie gezet.

Zoals u zelf stelt: “De vrijheid om te denken en te spreken wordt bedreigd, van buiten én van binnen.” Dat onderken ik volledig. Maar daaruit volgt ook een plicht: niet alleen om externe druk te weerstaan, maar ook om interne repressie te herkennen en aan te pakken.

Om die reden heb ik een formeel verzoek tot heropening van mijn ontslagdossier ingediend bij de Vaste Kamercommissie voor Onderwijs. Deze brief voeg ik bij ter inzage. Mijn zaak is namelijk geen incident, maar een casus die dwingt tot reflectie op hoe wij in Nederland werkelijk omgaan met academische vrijheid.

Daarom roep ik u op: gebruik uw oproep in Trouw niet slechts als symbolische verklaring, maar als startpunt van daadwerkelijke, eerlijke dialoog. En kijk daarbij ook naar de blinde vlekken binnen uw eigen instellingen. Want als academische vrijheid iets betekent, dan is het ook de bereidheid om kritische stemmen binnen het eigen huis te horen – zelfs (of juist) wanneer ze ongemak veroorzaken.

Laten we samen bewijzen dat uw oproep geen vrijblijvende woorden zijn, maar een oprechte uitnodiging tot het moeilijke, maar noodzakelijke gesprek. Zoals u het zelf treffend formuleert: “Niet om het eens te worden, maar om het oneens te kunnen zijn zonder dat het gesprek stokt.”

Met vriendelijke hoogachting,
dr. ir. Coen Vermeeren

CC: Vaste Kamercommissie Onderwijs; Nederlandse media; Andere relevante (academische en politieke) stakeholders

BIJLAGEN
1. Artikel Rectores Trouw 3 juni 2025
2. PDF Boek Tegengeluid | Coen Vermeeren
3. Brief Vaste Kamercommissie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Tot zover mijn brief aan de retcores. Na een maand wachten nog altijd geen enkele reactie, geen “brede dialoog” dus, en feitelijk zelfs geen ‘smalle’… Nouja, op één reactie na – en geen onbelangrijke: van de Vaste Kamercommissie OCW, die mij meldde dat zij mijn brief aan de Commissie heeft voorgelegd en die – afhankelijk van de interesse van de leden – op 2 september 2025 in hun debat zou gaan betrekken.

Reden genoeg om dat voor de volledigheid aan de Nederlandse rectores te melden, inclusief een klein academisch standje gevolgd door een aansporing:

Aan: De Nederlandse Rectores Magnifici
Onderwerp: Uw Open Brief over Academische Vrijheid – mijn reactie van 4 juni jl.

Geachte Rectores Magnifici,

Op 4 juni jl. schreef ik u een persoonlijke reactie op uw open brief in Trouw over het belang van academische vrijheid. Tot op heden ontving ik van geen van u enige vorm van antwoord. Daarmee heeft u – ieder afzonderlijk, maar ook als collectief – mijns inziens de geloofwaardigheid van uw oproep ernstig ondermijnd. Wie zwijgt, stemt toe, zo lijkt het. Of erger nog: wie zwijgt, vermijdt het gesprek dat men zélf zegt te willen voeren.
Gelukkig reageerde de Vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wél snel en adequaat. Mijn brief met bijlagen wordt officieel betrokken bij het commissiedebat over academische vrijheid op 2 september a.s. Bijgaand vindt u de formele bevestiging daarvan.
Ik wens u een inspirerende zomer, in de hoop dat deze ook ruimte laat voor introspectie en daadwerkelijke dialoog — niet in de krant, maar waar het er echt toe doet: binnen uw eigen instellingen.

Met vriendelijke groet,
dr.ir. Coen Vermeeren

Bijlage: Reactie van de Vaste Kamercommissie OCW, d.d. 4 juli 2025

Intussen hopen wij alsnog op een reactie van hen en zullen uiteraard dat debat op 2 september live gaan volgen. Overigens staat het iedereen vrij om de Commissie te benaderen ter ondersteuning van het Vrije Academische Debat, iets dat iedereen aangaat, niet alleen de in stilzwijgen gehulde rectores…